Διαβήτης: Η σχέση του γιατρού με τον ασθενή

Είναι γνωστό ότι ο Διαβήτης είναι μια χρόνια ύπουλη ασθένεια όπως τη χαρακτηρίζουν πολλοί επιστήμονες, καθώς φέρει πολλές πολυπλοκότητες. Πρόκειται για μια ασθένεια που προκαλεί φόβο στους ασθενείς και ανησυχία στους θεράποντες γιατρούς, αφού τα διάφορα ρίσκα δυσλειτουργιών στον ανθρώπινο οργανισμό (θόλωση της όρασης και ίσως τύφλωση, έλκη και ακρωτηρίαση ποδιού, διαβητική νευροπάθεια, νεφροπάθεια, καρδιόπαθεια, σεξουαλική ανικανότητα, κ.ά.), έχουν να κάνουν άμεσα με τον τρόπο που το άτομο χειρίζεται την ασθένεια του.

Ο Διαβήτης επιβάλλει στους ασθενείς την απαραίτητη τήρηση οδηγιών και συνάμα ορίζει την αλλαγή συμπεριφοράς και συνηθειών του ασθενή οι οποίες επηρεάζουν άμεσα την υγεία του, (όπως άσκηση, διατροφή, λήψη ινσουλίνης κ.ά.). Είναι ένας αγώνας δύσκολος για τον ασθενή, καθώς αυτή η ριζική αναγκαία αλλαγή συνοδεύεται από ψυχο-κοινωνικές δυσλειτουργίες που προκαλεί ο Διαβήτης.

Σωρεία ερευνών (Polonsky, Anderson, Lohrer, Welch, Jacobson & Schwartz 1995/ Grigsby, Anderson, Freedland, Clouse & Lustman 2002) με συνολικό πληθυσμό 4.076 ασθενών με Διαβήτη αναφέρει ότι, το 14% του πληθυσμού εμφανίζουν γενικευμένη αγχώδη διαταραχή, το 27% των πασχόντων παρουσιάζουν υπο-κλινικά συμπτώματα μιας διαταραχής, και το 40% χαρακτηρίζεται από γενικό άγχος. Κατ’ επέκταση, η οικογένεια του διαβητικού ατόμου, γονείς παιδιών με διαβήτη και σύζυγοι, εμφανίζουν συχνά ψυχικές δυσλειτουργίες, όπως άγχος και φόβο υπογλυκαιμικών επεισοδίων, παράγοντες που εντείνουν τις οικογενειακές συγκρούσεις. Φαίνεται λοιπόν πώς ο Διαβήτης αυξάνει τις ψυχικές δυσκολίες και προβλήματα στην καθημερινή ζωή των πασχόντων, και επηρεάζει αναμφίβολα την ποιότητα αυτό-διαχείρισης της ασθένειας τους (δηλαδή, τι είναι πρόθυμος να κάνει για να αποκτήσει ευεξία και ποιότητα ζωής).


Οι διάφορες έρευνες και αναλύσεις γύρω από τη χρόνια ασθένεια (Gonder Frederick et al. 2002 Robiner & Keel 1997) θεωρούν πως οι πεποιθήσεις υγείας του ατόμου και οι προσδοκίες του για αυτό-αποτελεσματικότητα, επηρεάζουν άμεσα τη ποιότητα φροντίδας του εαυτού όπως και την πορεία της ασθένειας του.

Ένας εξίσου σημαντικός παράγοντας που επηρεάζει την αυτό-διαχείριση του διαβητικού ασθενή, είναι η σχέση του με τον θεράποντα γιατρό του, ο οποίος διαδραματίζει ουσιαστικό ρόλο στη ψυχολογία του ασθενή από την ώρα της διάγνωσης και κατά την εξέλιξη της ασθένειας του. Παρατηρείται συχνά ότι ο θεράποντας γιατρός καλείται να υιοθετήσει τη λειτουργία του Ψυχολόγου, καθώς όπως προαναφέρεται η παρουσία κατάθλιψης, άγχους και φόβων, λόγω του Διαβήτη, είναι αναπόφευκτη σε όλες τις ηλικίες των ασθενών (Christenson, Moran & Wiebe, 1999).

Πρόσφατα, στο 46ο Συνέδριο της Ευρωπαϊκής Εταιρείας για τη Μελέτη του Διαβήτη (EASD 23 09/ 2010) παρουσιάστηκε η μελέτη «GΑΡΡ» (Global Αttitudes of Ρatients and Ρhysicians in Ιnsulin Τherapy του Ερευνητικού Ινστιτούτου για τον Διαβήτη στην Ιατρική Σχολή Μίλερ του Πανεπιστημίου του Μαϊάμι στη Φλόριδα) που περιλάμβανε συνολικά περίπου 3.000 άτομα (1.250 ιατρούς και 1.530 ινσουλινοεξαρτώμενους διαβητικούς, εκ των οποίων το 88% έπασχε από διαβήτη τύπου 2) από οκτώ χώρες (ΗΠΑ, Βρετανία, Κίνα, Ιαπωνία, Τουρκία, Ισπανία, Γερμανία, Γαλλία), η οποία αποδεικνύει ότι σημαντικός αριθμός ασθενών δεν αγγίζει τους στόχους του σε ότι αφορά τον έλεγχο του σακχάρου, ενώ τέσσερις στους 10 ασθενείς δήλωσαν ότι παλεύουν καθημερινά για να έχουν έλεγχο του σακχάρου του αίματός τους.

Μεταξύ άλλων στοιχείων υπήρχε και η πιο κάτω μαρτυρία ενός ασθενή που θέτει υπό σκέψη την ιατρική προσέγγιση: «Ο πρώτος διαβητολόγος που επισκέφθηκα για το πρόβλημά μου με κοίταξε και χωρίς περαιτέρω λόγια μου είπε: “Είσαι χοντρή, είναι επόμενο να έχεις διαβήτη. Τι περίμενες;”. Αυτά και μόνο ήταν τα λόγια του. Είναι επόμενο ότι άλλαξα αμέσως γιατρό. Το κυριότερο όμως θα ήταν να αλλάξει η νοοτροπία ορισμένων ειδικών». 

Ήδη από τον 4ο αιώνα π.Χ. ο Ιπποκράτης (Hippocrates, 1923, μετάφραση), έδινε έμφαση στη συμπεριφορά του ιατρού η οποία μπορούσε να κερδίσει την εμπιστοσύνη του ασθενή και να τον εμπνεύσει με θέληση για ζωή λέγοντας «Μολονότι διατρέχει κίνδυνο ο ασθενής μπορεί να ανακτήσει την υγεία του, μέσω απλώς της ψυχικής ικανοποίησης που νιώθει από την καλοσύνη του θεραπευτή».

Υπάρχουν αναμφίβολα πολλά ζητήματα που δεν επιτρέπουν την πλήρη ικανοποίηση από τη σχέση ασθενών–γιατρών. Είτε μπορεί να είναι ζήτημα της σύντομης διάρκειας της ιατρικής συνάντησης, είτε από την άλλη πλευρά να είναι ζήτημα της υποκειμενικής εκτίμησης του ασθενή ότι ο γιατρός έδωσε ή δεν έδωσε την απαραίτητη προσοχή στις προσωπικές του ανάγκες. Άλλο ζήτημα μπορεί να είναι το άγχος ή η κατάθλιψη που βιώνει ο ασθενής λόγω της νόσου του.

Όσον αφορά τη σχέση γιατρού και ασθενή, είναι ένας τομέας που έχει μελετηθεί ευρέως και από όπου απορρέουν διάφορα ιατρικά μοντέλα και τύποι επικοινωνίας. Ανάμεσα τους, ευεργετικό ρόλο στη θετική πορεία της ασθένειας του Διαβήτη φαίνεται να έχει ο βιοψυχοκοινωνικός τύπος (ισορροπημένη προσέγγιση με επίκεντρο τα βιοϊατρικά και τα ψυχοκοινωνικά  θέματα του ασθενή).

Τα ευρήματα των μελετών (Baker & Connor,1994 Hall et al., 1988 Henson, 1997 Levinson et al., 1997 Stewart, 1995) δείχνουν πως η αμοιβαιότητα  είναι ακόμα ένα σημαντικό συστατικό της σχέσης γιατρού–ασθενή. Ο γιατρός έχει τις γνώσεις και την πείρα του, και ο ασθενής γνωρίζει το σώμα και τα συμπτώματα του. Επιπλέον, ο ασθενής αξιολογεί την εμφάνιση όπως και την υποχώρηση των συμπτωμάτων του και ξεκαθαρίζει στον γιατρό του τις πεποιθήσεις του για την υγεία του και τις προσδοκίες του για αυτό-αποτελεσματικότητα. Ο βιοψυχοκοινωνικός τύπος προσέγγισης σε συνδυασμό με την αμοιβαιότητα της σχέσης, ενδέχεται να είναι η ιατρική φροντίδα που επιφέρει τα πλέον θετικά αποτελέσματα για τους ασθενείς αναφορικά με την υγεία τους, την ικανοποίηση τους από τη θεραπεία και την πιστή τήρηση της.

Η αποδοχή του Διαβήτη από τον ίδιο τον ασθενή δεν είναι οριστική ούτε μόνιμη. Η εκπαίδευση και η συνεχής επιμόρφωση του ασθενή, η επικεντρωμένη στον ασθενή προσέγγιση, με συστηματική στήριξη και πραγματικό ενδιαφέρον για τις ανάγκες και δυσκολίες του, φαίνονται να ενισχύουν και να ωθούν τον ασθενή για επιτυχή αλλαγή και έλεγχο της συμπεριφοράς του.

Συμπέρασμα λοιπόν είναι πως ο Διαβήτης είναι ένα πολύπλοκο ζήτημα και η αντιμετώπιση του πολύπλευρη. Ωστόσο μέσα από μια ολιστική προσέγγιση που αφορά κάθε τομέα και επίπεδο, βιολογικό – ψυχολογικό – κοινωνικό, η κατάλληλη συνεργασία πολλών ειδικών των βιοϊατρικών επιστημών και των επιστημών της συμπεριφοράς, όπως και η συνεργασία του ασθενή με το προσωπικό υγείας μπορούν να διατηρήσουν τον απαιτητικό τρόπο ζωής του ασθενή σε θετικά επίπεδα.

Πέρσα Κορφιάτη – Ειδική Εγγεγραμένη Ψυχολόγος-Διδακτ. Υποψ.

Korfiati, P, 2010, «“Diabetes: The relationship between the doctor and his patient”. Cyprus Health Journal – Issue. No.1, pp: 71-72

All rights are reserved by HealthyU ©